विद्यालय विदा हुँदा बालबलिकाहरू खुसी हुने गर्दछन । विदाको समयमा परिवारसँगै बस्ने, मनपरेको कुरा खाने, घुम्न जान पाईने र दिनभर घर बस्न पाईने भएको हुँदा अवश्य पनि विदाको समय रमाईलो हुन्छ । यसमा पनि अभिभावकहरूले बालबालिकाहरूको विदा सदुपयोग गर्नका लागि धेरै उपायहरू अवलम्वन गर्न सक्छन । पहिलो कुरा अभिभावकहरूले आफ्ना वालवालिकाहरूलाई आफुसंगै राखि अफ्नो सम्भव भएसम्म बच्चाहरूको रूचिको बिषय र उनीहरूको सिकाइमा मद्दत गर्नु पर्दछ । यस समयमा विद्यालयले विदाको लागि दिएको गृहकार्य गर्ने, चित्रकला, संगीत, पठन र लेखन सिपको विकास साथै खेलकुदमा ध्यान दिन आवश्यक छ । यसले बाल बालिकाहरूको शैक्षिक र सामाजिक क्षमताहरू विकास गर्न मद्दत पुग्दछ । यसका साथै परिवारसँग समय बिताउने अवसर पनि यस समयमा बढी हुन्छ, जसले पारिवारिक सम्बन्धलाई अझ मजबूत बनाउँछ । अभिभावकहरूले आफ्नो बच्चाहरूको रुचि र क्षमताका आधारमा नयाँ नयाँ गतिविधिहरू र अनुभवहरू प्रस्तुत गर्नको लागि महत्वपूर्ण ठाउँहरूमा फिल्ड भिजिट, हाईकिङ यात्रा, बगैंचाको सरसफाई, खाना परिकार पकाउने वा नयाँ भाषा सिक्ने, कम्प्युटर सिक्नेजस्ता कार्यले बच्चाहरूको रचनात्मकता र प्रतिभा प्रष्फुटनमा सहयोग पु¥याउँछ ।
आजकल विज्ञान र प्रबिधिको विकाससँगै अस्तित्वमा आएका थुप्रै अनलाईन गेमहरू जस्तै पब्जी, फ्रि फायर, मोवाईल लेजेन्स ब्याङ ब्याङ, ई फुटबल, रोब्लक्सजस्ता अनलाईन गेमहरू प्रत्येक मोबाईलमा सजिलै डाउनलोड हुने र जत्ति समयसम्म खेल्दा पनि नसकिने भएकोले आफ्नो बच्चाहरूलाई यसबाट टाढा राख्नको लागि कथा, कविता आर्ट एण्ड क्राफ्टका नयाँ किताब किनिदिने र आफैंसँग राखि यसको अधिकतम प्रयोग गर्न लगाउन सकिन्छ । यसले उनीहरूको पठन सीपमा निखारता ल्याई आत्म–विश्वास र मानसिक स्वास्थ्यलाई बलियो बनाउँछ । यसको अलावा परिवार आफन्तहरू र साथीहरूसँगको मिलन, सामाजिक कार्यक्रमहरू र समुदायिक सेवामा भाग लिनाले पनि सामाजिक सम्बन्धलाई सुदृढ बनाउन सहयोग पुग्दछ । विद्यालयको लामो विदालाई केवल व्यतित गर्ने होइन, तर यसलाई सदुपयोग गर्दै व्यक्तिगत, पारिवारिक र सामाजिक विकासको अवसर बनाउनु पनि महत्वपूर्ण हुन्छ । यस समयमा वालवालिकाहरू विविध कारणले कुलतमा लाग्ने, मन मस्तिष्क एकाग्र नहुने र अनावश्यक साथीहरूसँगको सम्बन्धले आफ्नो दैनिकी बिग्रन पनि सक्छ । त्यसैले यस्तो क्रियाकलापबाट पनि बच्नु पर्ने हुन्छ ।
चाडपर्वहरू हामी नेपालीहरूको धर्म संस्कृति र परम्पराको महत्वपूर्ण अङ्गहरू हुन् । यी चाडपर्वहरूले हामीहरूलाई परम्परा, संस्कार र अपसी स्नेहलाई जोगाइ राख्न मद्दत गर्छन् । हाम्रा मौलिक चाडहरू दशैं, तिहार, छठ, होलीजस्ता चाडपर्वहरू नेपाली समाजमा विशेष महत्व राख्छन् । यी चाडवाडहरूमा मानिसहरू राम्रो लाउने र मिठो खाने गर्दछन । यस समयमा हाम्रा विद्यालयहरू एक दुई हप्तासम्म विदा हुँदा विद्यार्थीहरूलाई अध्ययनमा मर्का पर्न जान्छ । यस समयमा झन बढी पढाईका स्रोतहरू सङ्कलन गर्ने र परियोजना कार्यहरू गर्नाले समस्या समाधानमा निखारता ल्याउँछ । विदाको समयमा योजना बनाएर आफ्नो अध्ययन, व्यक्तित्व विकास र स्वास्थ्य अबस्थालाई पनि ख्याल गरी अध्ययनलाई निरन्तरता दिन आवश्यक छ । यस लेखमा, हामी विद्यालयमा चाडपर्वको समयमा हुने लामो विदामा विद्यार्थीहरूले के गर्न र के नगर्ने भन्ने कुरामा चर्चा गर्नेछौं ।
विद्यार्थीहरूले के गर्ने:
–अध्ययनलाई निरन्तरता दिने
विद्यार्थीहरूले लामो विदामा पनि आफ्नो अध्ययनलाई निरन्तरता दिनु आवश्यक छ । यदि यस्तो गरिएन भने आफैंमा नौ दिनमा नौलो र वीस दिनमा बिस्र्यो हुन जान्छ । विदामा घरमै बसेर पनि आफ्नो पाठ्यपुस्तकहरू राम्ररी हेर्ने, नबुझेका बिषय बस्तुहरू नोटमा टिपेर राख्ने, दोहो¥याएर पढ्ने, पाठमा भएको अभ्यासहरू गर्ने र त्यस बिषय सम्बन्धि नयाँ ज्ञान हासिल गर्न ध्यान दिने गर्नु पर्छ । यसले गर्दा विदापछि विद्यालयमा फर्किंदा आफुलाई अध्ययनमा सहज हुन्छ ।
–नयाँ सीप र रुचिको विकास गर्ने
यस समयमा नयाँ सीप सिक्न प्रयास गर्नु राम्रो हुन्छ । जस्तैः भाषाका कोर्ष, कम्प्युटर सीप, लेखन, चित्रकला, सङ्गीत आदि । यसले व्यक्तित्व विकासमा मद्दत गर्दछ र समय सदुपयोग पनि हुन जान्छ ।
–स्वास्थ्य र स्वास्थ्य सम्बन्धी गतिविधि गर्ने
आफ्नो शरीरलाई स्वस्थ र तन्दुरुष्त राख्न नियमित रूपमा व्यायाम, योग वा अन्य खेलकुद गतिविधिहरू गर्नुपर्छ । यसले शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्यमा सुधार ल्याउँछ । पर्याप्त निद्रा, सही खानपान, र मानसिक शान्ति पनि आवश्यक हुन्छ ।
–अनलाइन कक्षा लिने
यदि अनलाइन पढाइको व्यवस्था भए, त्यसमा सक्रिय सहभागी हुनुहोस् । यदि नभएमा पनि मोवाईल वा कम्प्युटरको प्रयोग गरी युट्युव च्यानलबाट प्रसारित हुने सिकाई सम्बन्धि भिडियोहरू हेर्ने गर्नुहोस् । यसका अलावा आफ्नो परिवारसँग समय बिताउने घरका कामहरूमा सहयोग गर्ने गर्नुहोस ।
–आफ्नो लक्ष्य र योजना बनाउने
किशोराबस्थाका वालवालिकाहरूले विद्यालय विदाको अवधिमा आफ्नो लक्ष्यअनुसारको अध्ययनसँग सम्बन्धित सन्दर्भ सामग्रीहरू सङ्कलन गर्नुहोस् । यस बिषयमा खुलेर आफ्नो अभिभावकसँग कुरा राख्नुहोस यसले तपांईलाई आफ्नो रुचीको विषयमा अझ निखारता ल्याउछ ।
विद्यार्थीहरूले के नगर्ने:
–अनावश्यक मिडिया र सामाजिक सञ्जाल प्रयोगमा अत्यधिक ध्यान नदिने
आजकलको प्रमुख समस्या भनेकै बालबालिकाहरूले अधिक समय सामाजिक सञ्जाल र अनलाईन गेमहरूमा बिताउनु रहेको छ । यसले गर्दा पढाइमा ध्यान कम हुने राती अबेर सुत्ने कम सुन्ने मानिसक समस्या हुने जस्ता भयानक र बिकराल अवस्था आउने हुँदा यस्ता विद्युतीय सामग्रीहरूको प्रयोग सिमित गराउने प्रयास गर्नु पर्दछ ।
–अनावश्यक ढिलाइ र विलम्ब नगर्ने
सामान्यतया बालबालिकाहरूले विदाको समयमा पढाईमा सक्रिय नहुने, ढिला उठ्ने, अल्छी गर्नेजस्ता बानी बसाल्न सक्छन । यसले अनुशासन बिग्रन्छ र पढाइमा नकारात्मक प्रभाव पर्छ । त्यसैले के गर्ने भनि समय तालिका बनाउने र त्यसको पालना गर्ने । अनावश्यक काममा ध्यान नदिने आफ्नो दैनिक क्रियाकलापलाई ध्यान दिने ।
–साथी संगतीबाट टाढा रहने
समाजमा रहेका तपांईका बालबालिकासँग कस्ता किसिमका साथी संगती छ, यसको पूर्ण रूपमा अभिभावकले ख्याल गर्नु पर्दछ । क्षणिक रमाईलोको लागि भनि जांड, रक्सी, चुरोट, ड्रग्स खाने र प्रयोग गर्ने समूहबाट टाढा रहने गर्नुहोस् । यसले तपाईंको व्यक्तिगत र सामाजिक जीवनलाई सन्तुलित राख्न मद्दत गर्दछ ।
–नकारात्मक सोच र उदासीनता
बालबालिकाहरूमा लामो समयसम्म घर बस्दा समय धेरै भएर वा अभिभावकले आफ्नो चाहना र आवश्यक्ता पूरा नगर्नाले निराश हुनु वा नकारात्मक सोच आउन सक्छ । यसबाट बच्न अध्ययनमा वा काममा व्यस्त रही आत्मविश्वास बढाउने र सकारात्मक सोच राख्ने प्रयास गर्नु पर्दछ ।
निष्कर्ष
विद्यालयमा हुने लामो विदामा विद्यार्थीहरूले आफ्नो व्यक्तिगत र अध्ययन जीवनलाई सन्तुलित बनाउन सक्नुपर्छ । सही योजना, अनुशासन र सकारात्मक सोचले विदालाई सफल र फलदायी बनाउन मद्दत गर्दछ । आफूलाई निरन्तर नयाँ ज्ञान र सीप सिक्न प्रेरित राख्नु र स्वास्थ्यलाई ध्यानमा राख्नु आवश्यक छ । यसले भविष्यमा सफलता र समृद्धिको मार्ग खोल्नेछ । विद्यार्थीहरूमा बढ्दो प्रविधिको प्रयोग आजको समयमा एउटा महत्वपूर्ण र आवश्यक विषय बन्न पुगेको छ । प्रविधिले शिक्षालाई सहज, छिटो र आकर्षक बनाउन मद्दत गरेको छ । अनलाइन कक्षा, शैक्षिक एप्स, भिडियो ट्यूटोरियल र डिजिटल पाठ्यक्रमले विद्यार्थीहरूलाई घरमै बसेरै अध्ययन गर्न सम्भव बनाएको छ । यसले शिक्षामा पहुँचलाई व्यापक बनाउने र परम्परागत शिक्षण विधिहरू भन्दा फरक र नवीन अनुभव प्रदान गर्ने काम गरेको छ । साथै, प्रविधिको प्रयोगले विद्यार्थीहरूमा आत्म–अनुशासन, स्वाध्याय र आत्मनिर्भरताजस्ता महत्वपूर्ण सीपहरू विकास गर्न मद्दत गर्दछ । यसले विद्यार्थीहरूलाई विश्वसामु प्रतिष्पर्धात्मक बनाउने र नयाँ सोच, सिर्जनात्मकता र आविष्कारशीलता प्रवद्र्धन गर्ने अवसर पनि प्रदान गरेको छ ।
आजको यस जेन्जी पुस्तामा प्रविधिको अत्याधिक प्रयोगले धेरै बेफाइदाहरू पनि ल्याएको देखिन्छ । सबै विद्यार्थीहरूमा प्रविधिको पहुँच समान छैन, जसले शिक्षामा असमानता र अभावको स्थिति सिर्जना गर्दछ । साथै अनावश्यक रूपमा अनलाइनमा गेम खेलेर, फिल्म हेरेर, फेसबुक म्यासेन्जर युट्युव हेरेर मात्र समय विताउनाले मानसिक स्वास्थ्यमा समस्या, सामाजिक घुलमिलता र अन्तरक्रिया साथै अफन्त नाता गोतासमेत चिन्न नसक्ने हुनाले साच्चै नै धेरै नै चुनौतीहरू देखा पर्न थालेका छन् । प्रविधिको अति प्रयोगले विद्यार्थीहरूको अध्ययनमा ध्यान केन्द्रित गर्न कठिन बनाउने र शारीरिक मानिसक स्वस्थ्यमा समेत हानि पुगिरहेको छ । यसैले, प्रविधिको प्रयोगलाई सन्तुलित र सिमित बनाउन आवश्यक छ, ताकि यसको फाइदा अधिकतम र बेफाइदाहरू न्यूनतम होस् । शिक्षालाई प्रविधि संगसँगै परम्परागत विधि पनि अंगाल्दै समावेशी र सन्तुलित सिकाइ प्रणाली विकास गर्नुपर्ने आवश्यक्ता रहेको छ । अन्तमा सृजनात्मक कामहरूमा ध्यान दिई विदाको सहि सदुपयोग गरी व्यक्तित्व विकासमा समय खर्च गरौं र सभ्य नागिरक बनौं ।
